پیوند مقامات با صوت ولحن
پيوند مقامات با صوت و لحن قرآن
پيوند مقامات با صوت و لحن قرآن
برای آنکه هدف اصلی قرائت، که همان القای درست و شایستة معانی قرآن است، تحقق یابد، رعایت دو اصل مهم ضرورت دارد:
اصل اول: درک احساس خاص از هر مقام. در اینباره نمیتوان احساس کلی را بیان کرد و توقع داشت که همه، این احساس را نسبت به مقامات داشته باشند. زیرا نفوس انسانها مختلف است، و هر کس از آنچه که در پیرامونش میگذرد، احساس خاصی دارد. با وجود این، یک احساس کلی و اجماعی در میان قاریان معروف نسبت به یکایک مقامات شکل گرفته است، که در اینجا به اختصار بدان میپردازیم:
1. مقام بیات: بیاغراق زیباترین مقام قرآنی،بیات است؛ چه از لحاظ لطافت و حزن معنوی و چه از نظر وسعت گوشهها و گستردگی آنها. به همین دلیل آن را «امالنغمات» میگویند.
2. مقام رست: مقامی است بسیار زیبا که حالت وقار، صلابت، متانت و بیانگری دارد، و بدان «ملک المقامات» گویند.
3. مقام سگاه: این مقام حالت هیجانی نفسانی در انسان برمیانگیزد. برخی از گوشهها سگاه حالت امید، رجا و شادمانی معنوی در قاری ایجاد میکند و برخی از گوشههای آن، حزنی معنوی در نفس به وجود میآورد.
4. مقام حجاز: نغمة جذاب و گستردهای است. برخی از گوشههایش سرور معنوی به ارمغان میآورد و برخی از آنها، حالت بشارت دهنده دارد و عشق و محبت الهی را در انسان زنده میسازد.
5. مقام چهارگاه: مقامی است که همراه با جذابیت و سادگیاش، حالت یادآوری و خاطرهانگیزی دارد، و برخی از گوشههایش انسان را متأثر از حزنی معنوی میگرداند.
6. مقام صبا: مقامی است که حُزن زایدالوصفی در انسان ایجاد میکند و نیز حالت هشدار و بیدارباش دارد. بعضی از گوشههای آن، تحسّر و تأثر شدیدی در قاری به وجود میآورد.
7. مقام نهاوند: مقامی است که بعضی از گوشههای آن، همچون گلی رنگارنگ و خوشبوست و از حیث لطافت، نسیم سحرگاهان را میماند، و حالت محبّت، سرور و بهجت در نفس ایجاد میکند.
اصل دوم: شناخت موضوعات متنوع قرآن کریم و درک تناسب آنها با مقامات است. برای عملی شدن این اصل، لازم است موضوعات متنوع قرآن را استخراج و جمعآوری کرده، هریک از مقامات را به آنها عرضه کرد. سپس نسبت مقامات و آیات را تعیین نمود. برای نمونه، توحید و اسما و صفات الهی با مقامات بیات، نهاوند، رست و برخی از گوشههای حجاز تناسب دارد. نشانههای الهی با مقامات سگاه، چهارگاه، رست و برخی از گوشههای حجاز؛ نبوت عامه با مقامات بیات و رست؛ تاریخ انبیا با مقام چهارگاه؛ نبوت خاصه با مقامات بیات؛ اخلاق با مقامات بیات و نهاوند؛ معاد با مقامات بیات و صبا؛ مؤمنین با مقامات بیات، نهاوند، سگاه و حجاز، و مشرکین و کفار با مقامات چهارگاه و صبا تناسب دارند. روشن است که تلاوتی که خالی از این تناسبها باشد، بیروح و بعضاً بیمعنا میشود. با شناخت حالت هر مقام و موضوعات آیات و تناسب آنها با یکدیگر و رعایت تناسب، تلاوت قاری قرآن علاوه بر بیان لفظی، بیان تصویری پیدا میکند. این بیان یکی از مصادیق اعجاز لفظی قرآن است، و تنها هنری که میتواند آن را به منصة ظهور برساند، هنر قرائت است
+ نوشته شده در چهارشنبه یازدهم اردیبهشت ۱۳۹۲ ساعت 23:20 توسط امير شرافتي
|
سلام به خوانندگان محترم وعزیز دل